گروه بین الملل «سراج24»- «هر وقت روسیه فریاد می زند ترکیه به دنبال سوراخ موش می گردد.» این تقریبا مضمونی است که سونار کاگاپتای، رئیس برنامه تحقیقاتی ترکیه در «موسسه واشنگتن برای سیاستگذاری خاور نزدیک» برای توصیف شکل رابطه دو کشور استفاده می کند.آنکارا و مسکو در حدود 17 بار با یکدیگر جنگیده اند و در همه آنها روس ها پیروز شده اند و هم اکنون با بحران سوریه رابطه مسکو و آنکارا یک بار دیگر حالت قهری به خود گرفته که نتیجه آن بعید به نظر می رسد نسبت به گذشته متفاوت باشد.
از زمان شروع این بحران، سیاست های ترک ها درباره دمشق در تقابل با منافع روس ها قرار گرفته است. این تقابل هم اکنون با سرنگونی یک بمب افکن سوخو 24 وارد مرحله جدیدی شده است که طی آن روس ها وعده داده اند که این اقدام ترکیه را فراموش نخواهند کرد و پاسخ مناسب به آن خواهند داد.
*شلاق های اقتصادی روسیه
در سطوح اقتصادی، روسیه بلافاصله وارادات میوه و سبزیجات، ماکیان و سایر اقلام کشاورزی و تولیدات نساجی را ممنوع کرد، همچنین بعضی از تجار ترکیه که از روسیه دیدار می کرده اند بازدشت شدند، محدودیت های بر کارگران ترکیه ای و لغو روادید به روسیه برای آنها اعمال شده است. روسیه همچنین رسما از شهروندان خود خواسته به ترکیه نروند و تمام تورهای مسافرتی به ترکیه را لغو کرده که یکی از مهم ترین گزینه های اقتصادی مسکو علیه آنکارا محسوب می شود؛ سالانه میلیون ها نفر از روسیه به ترکیه سفر می کنند، فقط در سال ۲۰۱۴ میلادی حدود ۴.۴ میلیون روس که ۳.۳ میلیون نفر از آنان گردشگر بودند از ترکیه دیدن کردند. روسیه همچنین شرکت های ترکیه ای را از مناقصات حذف کرده و به همکاری نظامی بین دو کشور پایان داده است.
اما در سطوح غیرنظامی مهمترین گزینه برای روس ها استفاده از انرژی گاز به مثابه یک ابزار سیاسی است. ترکیه پس از آلمان دومین خریدار گاز طبیعی روسیه و روسیه بزرگترین تامین کننده گاز مورد نیاز ترکیه است. آنکارا سالانه ۲۸ تا ۳۰ میلیون متر مکعب از ۵۰ میلیارد متر مکعب گاز طبیعی مورد نیازش را از روسیه خریداری می کند. روسیه در پی بحران اوکراین نشان داده هیچ ترسی نخواهد داشت که شیرهای گاز را ببندد یا قیمت آن را افزایش دهد. با وجود این، تاکنون به صورت رسمی از مقامات کرملین درباره استفاده از این گزینه به عنوان ابزاری جهت تنبیه آنکارا چیزی شنیده نشده است و به نظر هم نمی رسد که روس ها در این مرحله استفاده از این گزینه را به صورت جدی در دستور کار خود قرار داده باشند.
تنبیه های اقتصادی روسیه علیه ترکیه به سختی برای آنکارا جبران پذیر خواهد بود و تحلیلگران اقتصادی معتقدند این تحریم ها می تواند تاثیرات زیادی حداقل در کوتاه مدت داشته باشد. بی بی سی طی گزارشی با اشاره به اینکه «تحریم های روسیه هم اکنون در حال تحت تاثیر قرار دادن صنعت توریسم، شرکت های ساختمانی و صادرات غذایی ترکیه است،» به نقل از فعالان اقتصادی ترکیه اورده است که ضررهای ترکیه از این تحریم ها دستکم 10 میلیارد دلار خواهد بود. «محمد شمیشک» معاون نخست وزیر ترکیه هم در 16 اذر اعلام کرده است: «تحریم های مسکو ممکن است آنکارا را از حدود 9 میلیارد دلار درآمد ارزی در سال محروم کند.»
*ضربات غیرمستقیم نظامی
در سطح نظامی، رهبران روسیه به صراحت اعلام کرده اند که استفاده از گزینه نظامی را در پاسخ به سرنگونی بمب افکن سوخو 24 در نظر ندارند. باوجود این، روند اقداماتی که روس ها اتخاذ کرده اند نشان می دهد که آنها تصمیم گرفته اند به صورت غیرمستقیم و و در میدان سوریه انتقام سرنگونی هواپیمای جنگی خود را از ترکیه بگیرند.
اولین واکنش نظامی روسیه استقرار سریع سامانه های ضدهوایی و موشکی اس 400 در بندر لاذقیه بود. ىر پی استقرار این سامانه، بخش قابل توجهی از حریم هوایی منطقه از جمله پایگاه هوایی آکروتیری انگلیس در جزیره قبرس و پایگاه هوایی اینجرلیک ترکیه ، فلسطین، لبنان و اردن را پوشش میدهد. روس ها با این اقدام نه تنها به رویای اردوغان برای ایجاد منطقه حائل یا پرواز ممنوع در شمال سوریه برای همیشه پایان دادند بلکه این پیام را فرستادند که از هم اکنون به صورت دوفاکتو در مقام محافظ آسمان سوریه هستند و منتظر نزدیک شدن جنگندهای ترکیه به حریم هوایی سوریه نشسته اند. به همین دلیل نیز است که از آن زمان تاکنون هیچ هواپیمای ترکیه به مرز سوریه نزدیک نشدهاند.
*کارت کردی روسیه
به نظر می رسد مهمترین رویکرد روسیه علیه آنکارا در سوریه، حمایت از کردها برای تسلط بر مناطق بیشتری در جوارهای مرزهای جنوبی ترکیه است، مسئلهای که کابوس این کشور محسوب می شود و رهبران حزب حاکم عدالت و توسعه آن را خط قرمز خود عنوان کرده اند.
کردهای سوریه که در قالب «یگان های مدافع خلق» گردهم آمده اند درصدد هستند، روستاهای عمدتا کردنشین در شمال غربی سوریه همانند عفرین را به مناطق تحت کنترل خود در شرق این کشور، یعنی کوبانی وصل کنند. در صورت متصل کردن کانتون عفرین به جرابلس در غرب فرات، کردها خواهند توانست مناطق تحت کنترل خود در جوار مرزهای ترکیه را تکمیل کرده و کنترل تمامی مناطق شمالی سوریه را در دست بگیرند.
برای دستیابی به این هدف، کردها باید بر منطقه ای 60 مایلی بین شهر اعزاز و جرابلس که تحت کنترل داعش قرار دارد مسلط شوند. در تابستان گزارشهایی از آمادگی کردها برای حمله به جرابلس منتشر شد که با واکنش تند ترکیه مواجه شد و تهدید کرد که به صورت مستقیم اقدام خواهد کرد و تسلط کردها را بر این منطقه خط قرمز خود قرار داد.
اما پس ازسرنگونی سوخوی 24 ، روسیه در حال ترسیم قواعدی در شمال سوریه است که بر اساس تلاش می کند ضربهای به آنکارا وارد کند که درد آن هیچگاه فراموش نشود، یعنی کمک به نیروهای کرد برای تسلط بر مناطق بیشتری در شمال سوریه. همانطور که خاویر سولانا دبیرکل سابق ناتو در وب سایت اینترنتی موسسه کارنگی می نویسد، مهمترین مسئله برای ترکیه این است که مطمن شود «گروه های کردی همانند یگان های مدافع خلق سوریه که روابط نزدیکی با حزب کارگران کردستان ترکیه (پ ک ک ) دارد، بر مناطق شمالی سوریه مسلط نشوند و نقشی نیز در جریان بازسازی پس جنگ نداشته باشند.»
تنها چند روز پس از اینکه جنگندهای ترکیه طی کمینی هواپیمای روسی را سرنگون کردند، گزارش های از حملات هوایی گسترده جنگندهای روسی در بعضی مناطق شمالی سوریه و پیشروی زمینی نیروهای کرد در بعضی محورهای که ترکیه آن را خط قرمز خود اعلام کرده بود منتشر شد.
اما نیروهای کردها با نادیده گرفتن خطوط قرمز آنکارا و در ادامه پیشروی های خود، اوایل ماه جاری موفق شدند کنترل سد تشرین واقع در حومه شرقی حلب را به کنترل خود درآورند. رسانه های ترکیه به نقل از منابع نزدیک به سازمان های اطلاعاتی ترکیه گزارش داد که با تسلط بر این سد، کردها در حال حرکت به سمت جرابلس هستند و ترکیه علی رغم هشدارها و تهدیدهای خود، به دلیل وجود اس 400 های روسی هیچ کاری نمی تواند در مقابل پیشروی کردها انجام دهد.
دست های ترکیه در مقابل این پیشروی کردها زمانی بیشتر بسته می شود که آنها از طریق اتحاد با بعضی گروه های دیگر سوری از جمله «ثوار الشام» ائتلافی با آن عنوان «نیروهای دموکراتیک سوریه» ایجاده کرده اند و خود را تحت حمایت روسیه و آمریکا در آورده اند. شاید این نیروها تنها گروهی هستند که از حمایت هر دو کشور در سوریه برخودار هستند و همین مسئله یکی از چالش های جدی آنکارا در پیشبرد سیاست های خود در شمال سوریه محسوب می شود.
تحلیلگران معتقدند که قواعدی که روسیه در واکنش به سرنگونی هواپیمای خود در شمال سوریه ترسیم کرده باعث شده دست های ترکیه بسته شود و شکست رویاهای اردوغان در شامات با قدرت یابی فزاینده کردها ابعاد جدیدی پیدا کند. درباره انگیزه های ترکیه از سرنگونی سوخو 24 روسی در شمال سوریه فرضیه های مختلفی مطرح شده است اما آنچه مشخص است، آنکارا با این اقدام دچار اشتباهی بزرگ شد و به صورت دوفاکتو خود را در سوریه در مقابل مسکو قرار داد. این اشتباه ترکیه در حالی است که آنها می دانند همانند تمامی جنگ های گذشته بین دو کشور در صورت رخ دادن جنگی جدید قطعا این ترکیه است که شکست خواهد خورد و آنها توانایی مقابله با روس ها را نخواهند داشت. سونار کاگاپتای با اشاره شکست های پی درپی آنکارا از مسکو در طول تاریخ می نویسد: «با در نظر گرفتن تاریخ، آنکارا باید بداند احتمال اینکه بتواند در یک برخورد نظامی با روسیه به تنهای آن را شکست بدهد نزدیک به صفر است.»
2نظر